NIK w 2026 przeprowadziła badania pod kątem dostępności. Oto skrócona forma raportu w tej sprawie, a z całością możecie się Państwo zapoznać na stronie NIK‑u i w załączeniu poniżej.
Oto syntetyczne podsumowanie przedstawionych wyników kontroli NIK dotyczącej zapewniania dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami przez samorządowe jednostki organizacyjne:
Najważniejsze wnioski (Ocena ogólna)
- Działania 16 skontrolowanych jednostek (urzędów gmin i starostw) były niewystarczające do spełnienia minimalnych ustawowych wymagań
- Żadna z jednostek nie zapewniła pełnej dostępności w ramach swojej działalności, co zmuszało osoby ze szczególnymi potrzebami do stałego korzystania z pomocy urzędników
- Głównymi przyczynami były: brak rzetelnego nadzoru kierownictwa, problemy z interpretacją przepisów oraz ograniczenia finansowe
Wyniki w konkretnych obszarach dostępności
Dostępność cyfrowa
- 100% zbadanych stron internetowych (34 strony) zawierało błędy i nie spełniało wszystkich kryteriów ustawowych oraz wytycznych WCAG
- Najczęstsze problemy: niedostępne skany dokumentów (brak odczytu przez czytniki), brak audiodeskrypcji w wideo oraz błędy w deklaracjach dostępności
Dostępność architektoniczna
- Aż 87,5% jednostek (14 z 16) nie spełniało minimalnych warunków architektonicznych
- W 15 z 21 badanych budynków istniały bariery utrudniające dostęp do pomieszczeń
- Ponad połowa budynków nie zapewniała prawidłowych warunków ewakuacji lub informacji o rozkładzie pokoi Dostępność informacyjno-komunikacyjna
Dostępność informacyjno-komunikacyjna
- W 14 jednostkach stwierdzono rażące braki w obsłudze osób słabosłyszących i głuchych
- Powszechnym błędem (na 27 z 34 stron) był brak informacji o działalności urzędu w polskim języku migowym (PJM) lub w tekście łatwym do czytania (ETR)
- W blisko połowie budynków brakowało pętli indukcyjnych wspomagających słyszenie
Nieprawidłowości organizacyjne i formalne
- Ciągłość działania: 4 jednostki dopuściły do przerw w funkcjonowaniu koordynatora ds. dostępności (od 1 do 19 miesięcy)
- Plany działań: W 12 urzędach plany poprawy dostępności nie zawierały żadnych szacunkowych kosztów ani budżetu
- Umowy i przetargi: W 73% zbadanych umów z wykonawcami publicznymi pominięto określenie warunków dostępności
- Nierzetelne raporty: 75% jednostek (12 z 16) podało w oficjalnych raportach dane niezgodne ze stanem faktycznym (np. zawyżając poziom przygotowania do ewakuacji czy dostępność stron WWW)
Przykłady dobrych praktyk
- Powoływanie specjalnych zespołów wspierających koordynatorów (w 10 jednostkach)
- Uwzględnianie kwestii barier w strategiach rozwoju i programach rewitalizacji (np. gmina Pawłowiczki, gmina Tyczyn)
- Likwidacja barier w obiektach zabytkowych (np. budowa windy w Starostwie w Nakle nad Notecią)
Główne wnioski NIK (de lege ferenda)
- Do Ministra ds. Rozwoju Regionalnego: Zmiana ustawowej definicji „dostępności” w celu jednoznacznego powiązania jej z likwidacją barier. Wskazano, że „dostęp alternatywny” powinien być ostatecznością, a nie stałym zamiennikiem pełnej dostępności
- Do wójtów, burmistrzów i starostów: Wzmocnienie nadzoru zarządczego oraz zapewnienie osobom głuchym stałego dostępu online do tłumacza języka migowego
